बहुचर्चित प्रस्तोता बिद्या चापागाईले नयाँ कार्यक्रम ‘हेर्ने कथा’ लिएर आइन (भिडियोसहित)

बेलायती प्रसारण संस्था बीबीसीको आइएनजिओ बीबीसी मिडिया एक्सनले संचालन गरेको लोकप्रिय कार्यक्रम साझा सवालकि प्रस्तोता बिद्या चापागाईले नयाँ क्रायक्रम लिएर आएकी छिन । उनले तानाबाना नामक कम्पनीबाट संचालित युटुब च्यानल ‘हेर्ने कथा’ बाट हेर्ने कथाको भाग १ लिएर आएकी हुन् । कपिलवस्तुको मायादेवी नगरपालिका-२, भै‌सकुण्डास्थित उम्मे उम्मार कन्या क्याम्पसभित्र आजसम्म कोही पनि संचारकर्मीले प्रवेश पाएका थिएनन् । तर उनले कन्या क्याम्पसभित्र हुने गरेका विभिन्न गतिविधिको बारेमा हेर्ने कथा मार्फत सार्वजनिक गरेकी छन । हेर्ने कथाको पहिलो अंक त्यही एउटा स्कुलको कथा रहेको छ ।

एउटा स्कूलको कथा’को कथा

कपिलवस्तुका पत्रकार गोपाल भण्डारीले फोनमा सुनाएका थिए “केटीहरु मात्रै पढ्ने यहाँका धेरै मदरसामा पुरुषहरुले पढाउँछन् तर पर्दाभित्रैबाट । शिक्षक र विद्यार्थीले एक अर्कालाई देख्दैनन् ।”

सुन्दै अनौठो लाग्यो । “के हामीलाई त्यहाँ जान अनुमति मिल्छ ?” मैले सोधेकी थिएँ ।

“प्रयास गरौं” – उनले भने ।

यो कुराकानीको झन्डै एक सातापछि हामी पुगेका थियौं कपिलवस्तुको भैंसकुण्डा ।

माघ महिनाको साँझ । बाटो छेउको चिया पसलमा चिया खाँदै हामी मदरसाका सचिव पर्खिरहेका थियौं । तीन कप चिया सकिसकेको थियो । अघिसम्मको सुनौलो साँझ छिप्पिसकेको थियो । एक अर्कालाई नदेखिने गरि अँध्यारो भइसकेको थियो । छायाँसँग आवाजविनै बात मारिरहे जस्तो हामी सुस्तरी बोलिरहेका थियौं ।

‘मदरसा कस्तो हुन्छ मैले त आजसम्म देखेको छैन’
‘कतै अनुमति नदिने हुन् कि’
‘आजसम्म त यस्तो काम कसैले गरेको छैन’
‘दिने कि नदिने भन्ने विषयमा उनीहरु छलफल गर्न थाले होलान् । त्यसैले ढिलो भयो कि ।’

हाम्रा गफका विषय यिनै थिए ।

एउटा छायाँ हाम्रै छेउमा उभियो । हाम्रो खासखुस एकाएक बन्द भयो । सेतो कमिज र पाइजामा लगाएका दार्हीवाल । राम्रो नेपाली नबोल्ने । उनै थिए मदरसाका सचिव हिफिजुर रहमान । हामीले फेरि चिया थप्यौं । अघिसम्मका हाम्रा आशंकालाई उनले क्षणभरमै मेटाइदिए । उनले सजिलै अनुमति दिए । क्यामरासहितका सरजाम बोकेर भोलि विहानै मदरसा पुग्ने तय भयो ।

भोलिपल्ट विहान साँढे सात बजे हामी पुग्यौं । हाम्रा लागि आजको दिन एउटा फरक र नौलो अनुभव हुँदै थियो ।

हामीले तय गरिसकेका थियौं, हामी सही र गलतको विश्लेषण र व्याख्या गर्न मुस्लिम समूदायको त्यो कन्या क्याम्पसभित्र प्रवेश गर्दै थिएनौं । क्याम्पसभित्रको एक दिन जस्ताको त्यस्तै देखाउनु नै हाम्रो कथा थियो । त्यहाँ हामीलाई कुनै रोकतोक थिएन । कुनै निर्देशन थिएन । यो खिच्चनुस त्यो नखिच्नुस् थिएन । हाम्रा कामको चियो बुझ्न कोही खटाइएको पनि थिएन ।

सबेरै नानीहरु मदरसाको छात्रावासको चौरमा भेला भएका थिए । कालो लुगाले माथि तलसम्म ढाकेका । आँखामा मात्रै देखाएका केटीहरु । सुन्दरता र रहस्यको विम्ब बनेर यी आखाँहरु कति कविका कविताहरुमा बाँचेका होलान् !

त्यो कालो लुगाभित्र उनीहरुको लुगा कस्तो होला? मदरसाको भिन्नै ड्रेस होला कि नहोला? उनीहरुको अनुहार कस्तो होला? गोरो कि गहुँगोरो कि कालो ? के सोच्दा हुन् ?

किन आयो मनमा यस्तो जिज्ञासा !!! मेरो मनमा आएजस्तै जिज्ञासा उनीहरुका मनमा पनि आए कि त । म को हुँ ? किन आए ? उनीहरुले जस्तै हिजाब बुर्का मैले किन लगाइन ? सोच्न त उनीहरु पनि स्वतन्त्र छन् नि ।

क्यामरा र माइक्रोफोन बोकेर आफ्नो अघिल्तिर उभिएका हामीलाई देखेर उनीहरु छक्क परेका थिए । मनको भाव बुझ्न आँखा मात्रै काफी हुँदोरहेछ भन्ने थाहा पाएर म पनि छक्क थिए । ८ बजेको तरानाबाट मदरसाको दिन सुरु हुँदोरैछ ।

तराना गाउनका लागि शायजाँ नाजिस अगाडि आइन् । उनले गाउन सुरु गरेपछि एकैछिन त सास रोकिएजस्तै भयो। लाग्यो वर्षौदेखि सुन्न चाहेको एउटा धुन आज उनले सुनाइदिइन् । उनले आवाजमा के त्यस्तो मधुर मिठास घोलेकी थिइन् ? न गीत संगीतको नियम सुरताल म जान्दथेँ, न उनले गाएको तरानाको भाषा नै म बुझिरहेकी थिएँ । तर उनको गायकीले हामी लठ्ठीएका थियौ । त्यसैले त कसैले भन्यो होला ‘गीत संगीतको कुनै भाषा हुन्न’ ।

तराना सक्किएपछि शायजाँलाई सोध्यौ यत्ति मिठ्ठो गाउन कहाँ सिकेको ? उनी राम्रो नेपाली नबुझ्ने हामी उनले बोल्ने उर्दु र अवधी नजान्ने । मदरसाका अरु शिक्षकले क्षणभरमै नेपाली बुझ्ने र बोल्ने साफिया खातुन बोलाइदिए ।

सुरुमा साफियालाई सोध्यौं:
“यहाँका अरु केटीहरु नेपाली नबुझ्ने तपाईले चै बुझ्ने । कसरी ?”
“हाम्रो घरछेउछाउ पहाडे बस्ती छ”

“कति पढ्ने?”
“सबै पढ्ने १३ सम्मै पढ्न मन छ । तर जीवनले कहाँ पुर्याउँछ । हेरौं”

“के बन्ने त?”
“पढाउने यस्तै मदरसामा”

अनि सुरु भयो शायजाँसँगको कुराकानी । म यत्तिखेर आफ्नै मनका कत्ति कत्ति भावहरु बुझ्न सकिरहेको थिइनँ । उनीहरुलाई देखेर म के अनुभव गरिरहेको छु ठ्याक्कै पहिल्याउन सकिरहेकी थिइनँ । तर हामी सबै उनीहरुबारे थाहा पाउन उत्सुक थियौं । किन ? उनीहरुको कुरा देखाउन र सुनाउन हामी किन यति व्यग्र ? के उनीहरु हामीले सधै गर्ने अन्तर्वार्ताका पात्रभन्दा फरक हुन् ? कि हामी उनीहरुको अस्तित्वमाथि प्रश्न गरिरहेका छौ र उनीहरुलाई त्यसै फरक देखिरेहका छौ । उनीहरुलाई पनि त हामी फरक लाग्दो हो ।

शायजाँ असाध्यै छोटो उत्तर दिन्थिन्

“गाउन कसले सिकायो?”
“बाबुआमाले सिकाएको”

“कहिले ?”
“सानैदेखि”

“पढिसकेर के बन्ने?”
“शिक्षक”

“असाध्यै मिठ्ठो गाउनुहुँदोरहेछ!” यत्ति भनिसक्दा उनी मुस्कुराइन् ।
हामीले फेरि थप्यौं – “तपाईं राम्रो गाउनुहुन्छ भनेर कसैले भनेको थिएन पहिला ?”
“सबैले भन्छन्”

“कस्तो लाग्छ सबैले राम्रो गाउँछ्यौ भन्दा?” साथी कमल कुमारले सोधे

यत्ति नै बेला उनको आँखाको भाका बदलिएको थियो । र ओठबाट फुस्केको उनको मुस्कान निकाब (बुर्का)बाट बाहिरिएको थियो । त्यो आँखामा मैले अलिकति लज्जा, अलिकति अप्ठ्यारोपन र खुशी, सब देखे ।
अहिले यो कार्यक्रम प्रसारण गर्ने बेलासम्ममा मैले अनगिन्तिपल्ट उनको आखाँको त्यो भाव हेरेको छु र आफैं अनगिन्तिपल्ट अल्हादित भएकी छु र कुनै उत्सव मनाएजस्तै आफैं आफैं फुरुङ्ग भएकी छु ।

कक्षा कोठामा पर्दाभित्र र बाहिर बसेर शिक्षकले कसरी पढाउँदा हुन् ! त्यो अर्को कौतुहलताको विषय थियो हाम्रा लागि । तर हामीलाई सुनाइएजस्तो पर्दाभित्रको कक्षा हामीले भेटेनौ । बरु धेरैजसो कक्षामा केटीहरु भुइँमै बसेर पढिरहेका थिए । शिक्षकहरुको लागि चै कुर्सी थियो । कुनै कुनै कक्षामा भने शिक्षक र नानीहरु सबै भुँइमै थिए । धार्मिक विषय पढाई हुँदा कोहीपनि कुर्सीमा बस्न नपाइँदोरैछ भनेर थाहा भयो ।
‍‍***

रजिया खान । मदरसामा पढाउने शिक्षिका । मदरसाका सबैजस्तो नानीहरुको उनीजस्तै गुरुआमा बन्ने सपना छ । उनी पनि यही मदरसामा पढेकी हुन् रे । रजिया पनि नेपाली नबोल्ने । मैले उनैले पढाउने साफियाको मद्दत मागेँ ।

मेरो घर काठमाण्डु भनेपछि रजियाले पनि सुनाइन् – “मेरो भाइ पनि काठमाण्डौमा पढ्छ । इन्जिनियर हुन्छ अब छिट्टै”
मैले अनायसै सोधेँ – “तपाईंलाई चै भाइजस्तै इन्जिनियर हुन मन लागेन?”

उनले मेरो प्रश्नै बुझिनन् । अथवा बुझेर पनि उत्तर दिन जरुरी ठानिनन् ।

त्यहाँ रजिया र अर्को एक महिला शिक्षक रैछन् ।
“पहिला एकजना दिदि हुनुहुन्थ्यो । विहे भएपछि आउन छोड्नुभयो”
उनले सुनाइन् – विहेपछि धेरैले पढाउन पाउँदैनन् रे । उनको पनि विहे भएको रैनछ । सुनाइन् – पछि पढाउने नपढाउने भन्ने कुरा चै विहे गरेर घर कस्तो पर्छ त्यसमा भर पर्छ । राम्रो नराम्रो उनैले छुट्यादिइन् – राम्रो घर श्रीमान् र सासु ससुरा परे पढाउन आउन पाइन्छ नत्र पाइन्न ।

“हामी मुस्लिमहरुको छोरी बुहारीले कमाएको पैसा चल्दैन । हामीले कमाएर घर परिवार पाल्न पाइँदैन । हामीलाई अरु केटाहरुले देख्न मिल्दैन । आफ्नो श्रीमान्ले मात्रै देख्नु पाउँछ । यो लुगाभित्र हामी स्वतन्त्र र सुरक्षित छौं” मनभित्र अनगिन्ति प्रश्न पानीका फोका झैं फुक्दै र फुट्दै गरे । तर मैले उनलाई सुनेँ मात्र ।

हामीले मदरसाकै चिया खायौं । दिउँसो चिया खाने बेलामा साथी कमलकुमार र जीवनले सुनाएः
“अघि प्रार्थना गरेको आगँनमा सामान लिन जाँदा केटीहरु भागाभाग गरे । एक दुई फेर यस्तो भयो । उनीहरुलाई हामीले अप्ठ्यारो बनायौं जस्तो छ”

म छक्क परेँ । किनकि मेरो अनुभव नितान्त फरक थियो ।
म एक्लै उनीहरुको छेउछाउ पर्दा उनीहरु मेरो वरपर झुम्मिएका थिए । अनुहार ढाकेका पनि थिएनन् । उनीहरुका आँखामात्रै होइन नाक, मुख, ओठ सबै बोलेका थिए मसँग । कसैले मेरो कपाल सुम्सुम्याए । कसैले मेरो हात समाए । मैले बेरेको घाँटीको मफ्लर मैले आफैं बनाएको हो कि सोधे । बताए आफूले मदरसाको नियमित कक्षा सकिएपछि खेल्ने खेलका बारेमा । धेरैलाई ब्याडमिन्टन खेल्न मन पर्दो रैछ । लखेटी-लखेटी खेल्न उनीहरुलाई रमाइलो लाग्छ रे । ठूला नानीहरुसँग बुन्ने सुन्दर कला रहेछ । हातमा कुरुस धागोको डल्लो भएको झोला धेरैसँग थियो । आफूले बुनेका स्वीटरहरु पनि देखाए । चित्र पनि बनाउँदा रहेछन् । केही रमाइला कथा पनि सुनाए । मेरो नाम सोधे । आफ्ना नाम पनि बताए अविदा, फतिमा, जैनव, राब्या……. सबै नाम त मेरो सम्झनामा पनि छैनन् ।

मेरा जस्तै उनीहरुका पनि प्रश्न थिए मसँग । उनीहरु उर्दु र हिन्दी मिसाएर बोल्थे । म कनीकुथी हिन्दीमा उत्तर फर्काउँथे । हाम्रा कुराका विषय जे पनि थिए ।
“घर कहाँ हो?”
“काठमाण्डौं”

“दाजुभाई कति जना?”
“दुई जना”

दिदिबहिनी सोधेनन्

“कति पढेको छ?”
“एम ए”

“कति ?”
मैले औंला भाँचेर भने “१७ कक्षा”

“मलाई त १३ सम्म मात्र थाहा छ” एउटी नानीले भनिन् ।

यस्तै जिज्ञासा र प्रश्नहरुको माझबाट आयो एउटा अनौठो प्रश्न ।
“यीमध्ये तपाईको श्रीमान् कुन हो ?” मेरा सहकर्मीहरुलाई इङ्गित गर्दै उनीहरुले सोधे ।

मैले भनेँ “कुनै पनि होइन”

उनीहरु छक्क परे । खासखासखुसखुस गरे । त्यसपछि कोही बोलेनन् । खालि मसिनो आवाजमा नबुझिने गुनगुन मात्रै ।

***

कपिलवस्तुबाट हामी पूर्व लाग्यौं । बाटोभरि उनै शायजाँको गीत सुन्दै । दोहोर्याइ तेहेराई । उनको आवाज मनभित्रै गढेको थियो ।

मनमा अर्को एउटा कुरा पनि गढेको छ । हाम्रो पहिलो कार्यक्रम हेरेर उनको स्वर सुनेर कसैले उनलाई गीत गाउने प्रस्ताव गरे उनी के भन्दी हुन् !

***

उनीहरु मेरा लागि नौला भए

म उनीहरुको लागि नौली भएँ

मैले उनीहरुलाई सम्झेर लेखेजस्तै

उनीहरु पनि मलाई सम्झेर

यसैगरी लेख्दा हुन् कि डायरी

भिडियो

बिद्या चापागाई/ हेर्नेकथाडटकम

सम्पर्क

© 2017 पाना सम्बाद मिडिया प्रा. लि.

Designed by appharu